Zašto je Palisad ostao poslednje utočište arhitekture (i umetnosti) na Zlatiboru

Kako je jedan hotel, projektovan u socijalističkom periodu, preživeo promene ukusa, vlasništva i urbanistički haos.

Prošlo je skoro deset godina od objavljenog članka pod nazivom Zlatiborizacija: Kritični simulakrum, gde se opisuju problematični urbanizam i arhitektonski neukus koji su tada vladali na Zlatiboru. Ako je situacija bila takva pre jedne decenija, šta reći na sadašnju sliku ovog nekada privlačnog turističkog mesta za odmor i rekreaciju?

Sve je postalo još više prenatrpano, prenaseljeno, previsoko i prezamorno za gledati. U suštini, gotovo ni jednom investitoru odavno nije važna autorska arhitektura i enterijer, već samo korisni kvadrati i da ugostiteljski objekat simulira „narodno planinsko graditeljstvo“.

Međutim, to nije razlog da u potpunosti odustanete od Zlatibora, jer postoji jedan hotel, koji se po svemu razlikuje od navedenog. Koji ima pristojnu autorsku arhitekturu i enterijer, a koji poseduje i jednu od najvećih umetničkih kolekcija, koje su dostupne posetiocima. U pitanju je hotel Palisad.

Pročitajte još na Gradnja.rs:

• Ovako će izgledati aerodrom na Zlatiboru: Terminal u znaku planinskih vrhova

Izgradnja završena 1965. godine

Uvidom u doktorsku disertaciju arhitekte Nebojše Anteševića, možemo videti da planiranje i gradnja hotela Palisad započinje početkom 60-ih godina na prostoru istoimenog zlatiborskog naselja. Hotel biva završen 1965. godine po projektu arhitekte Jovanke Jeftanović, a ubrzo i depadans 1967. godine.

Hotel poseduje razuđenu osnovu koju čini centralni deo sa ugostiteljskim i društvenim sadržajem koso postavljen u odnosu na bočni produžetak restoranskog bloka s jedne strane i smeštajnog trakta sa druge strane. Prizemlje hotela namenjeno je recepciji, glavnom restoranu i salonima, koji su povezani terasama.

U arhitektonskoj materijalizaciji dominirali su tradicionalni materijali, kao što su kamen, opeka i drvo, primenjeni u klasičnom konstruktivnom sklopu punih nosećih zidova i dvovodnim krovom drvene konstrukcije s ispuštenim strehama.

Fasade depadansa bile su obložene fugovanom crvenom fasadnom opekom, horizontalno presečene vidljivim serklažima od belog veštačkog kamena, dok je na fasadama hotela više dominirao kamen izveden u pravilnom geometrizovanom slogu.

Tradicijom protiv modernizma

Celokupna struktura Palisada dobro je prilagođena konfiguraciji terena, što je primetno u unutrašnjem denivelisanom prostoru. U izvornom enterijeru hotela dominirali su tradicionalni materijali od drveta, poput dekorativnih bondručnih motiva na zidovima, ograda stepeništa od kovanog gvožđa, tepisi, drvene police, stare lampe, originalni stilski nameštaj iz druge polovine 19. veka, tkanine sa folklornim motivima i masivni kamin radi stvaranja intimnije atmosfere.

Hotel je tada opremljen i sa nekoliko autorskih umetničkih ostvarenja – na ulazu u hotel postavljena je skulptura srne, užičkog vajara Milana Miše Vergovića, dok je zidna partija koja nadvisuje recepciju ukrašena mozaikom koji potpisuje umetnica Ana Bešlić, koja je sa Jovankom Jeftanović i autorka poznatog zlatiborskog spomenika.

Arhitekta Jeftanović je svojim rešenjem pokušala da razbije tada uveliko omasovljenu modernističku arhitekturu, koja je dominirala tadašnjom stanogradnjom, ali i drugim građenim tipologijama, uvodeći tradicionalne motive i materijale u obradi fasade i enterijera.

Njeno ostvarenje je nekoliko decenija bilo gotovo jedina prepoznatljiva arhitektonska struktura na panorami tog dela Zlatibora, sa pojavom na mnogobrojnim fotografijama, slikama i razglednicama.

Forme planinskih kućica i čardaka nicale su na svakom koraku, pa je ono što je nekada bilo autentično počelo da se utapa u okolni bezlični sadržaj.

Međutim, okolnosti i trendovi su doveli do neminovnih promena. U poslednjih nekoliko decenija je Zlatibor zapljusnula izgradnja većeg broja ugostiteljskih objekata, koji su svi težili za kopiranjem „narodnog planinskog graditeljstva“, ponajviše po uzoru na hotele Grand i Konaci sa Kopaonika. Forme planinskih kućica i čardaka nicale su na svakom koraku, pa je ono što je nekada bilo autentično počelo da se utapa u okolni bezlični sadržaj.

Novi većinski vlasnik hotela 2005. godine postaje kompanija Putevi Užice, kada u periodu od 2008. do 2015. godine dolazi do potpune rekonstrukcije hotelskog kompleksa. Novi arhitektonski identitet potpisuje arhitekta Jasmina Janjušević, dok izvođenje biva povereno samoj vlasničkoj kompaniji.

Novi pristup podrazumevao je otklon od tradicionalizma i asocijacija na identitet socijalističkog turizma, pa su fasade spratnih etaža glavnih smeštajnih objekata dobile potpuno pročišćeno belo fasadno platno, naglašeno vertikalnom podelom spratnih bordura, dok je zona prizemlja obložena svetlo smeđim fasadnim kamenom.

Terase su spojene trakama od drvenih letvica, izvedene od termički obrađenog sibirskog ariša, a ovaj fasadni motiv se na bočnim fasadama iz funkcionalnog pretvara u dekorativni element.

Projektantski otklon od masovnog kiča

Može se reći da je koncept u novom pristupu projektovanja suprotan od onoga koji je sledila arh. Jeftanović, jer dok je ona gledala da izbegne modernu, arh. Janjušević je svojim pročićenim izrazom upravo želela da se vrati modernističkoj arhitekturi, kako bi izbegla stapanje sa masovnim kič ostvarenjima koja uveliko dominiraju Zlatiborom.

Enterijer je takođe preuređen, sa upotrebom novih materijala i savremenih komada autorski dizajniranog nameštaja, gde se ponovo ističe glavni salon, čije zidove krase različita slikarska remek-dela.

U smeštajnim prostorima, gotovo svi detalji enterijera predstavljaju mali osvrt na lokalnu umetnost i graditeljstvo.

Sa druge strane, u smeštajnim prostorima, gotovo svi detalji enterijera predstavljaju mali osvrt na lokalnu umetnost i graditeljstvo. Itisoni u hodnicima su izrađeni sa stilizovanim motivima sa narodnih nošnji, koji potpisuje dizajnerka Ana Šešlija iz Studija Nacrt. Geometrizam ovih šara prati geometrijska obrada sobnih vrata, koja oponašaju šindru, drveni krovni pokrivač na tradicionalnim zlatiborskim kućama.

Posebnu zanimljivost u obradi enterijera predstavljaju maske za revizije kupatilskih instalacija, koje su likovno obrađene od strane studenata završnih godina Fakulteta primenjenih umetnosti i na njima su oslikani motivi biljaka, ali tako da se od nižih ka višim hotelskim etažama, postepeno smenjuje nisko, srednje i visoko rastinje.

Što se tiče enterijera soba, gledalo se da iste budu opremljene isključivo prirodnim materijalima, poput drveta, kože i lana, kako ne bi izazivali alergijske reakcije kod gostiju.

Bogata umetnička kolekcija

Ako već spominjemo autorska ostvarenja, malo ljudi je upućeno da se u hotelu od 2015. godine nalazi jedna od najvećih privatnih umetničkih kolekcija, koju je tada formirao nekadašnji vlasnik Vasilije Mićić i koja se od tada kontinuirano uvećava.

U ulaznom foajeu, prostoru restorana i glavnog salona, nalaze se skulpture u bronzi poznatih vajara kao što su Ivan Meštrović, Antun Augustinčić, Frano Kršinić i Toma Rosandić. Na zidovima u javnim prostorima su slike savremenih umetnika, a najznačajniji komadi slikarskih predratnih i posleratnih modernista nalaze u nekadašnjoj TV sali, koja je pretvorena u izložbeni prostor.

Mićićevi naslednici trude se da u istom maniru nastave sa uvećanjem kolekcije, na kojoj već sada zavide i mnogi državni muzeji, privatne galerije i kolekcionari.

U ovoj pravoj galeriji mogu se videti dela Save Šumanovića, Uroša Predića, Jovana Bijelića, Milana Konjevića, Ivana Tabakovića, Stojana Aralice, Petra Dobrovića, Ivana Radovića, Zore Petrović, Petra Lubarde, Mila Milunovića, Predraga Milosavljevića i drugih.

Ova kolekcija predstavlja ogledalo privatnih umetničkih interesovanja preminulog Vasilija Mićića, ali se njegovi naslednici trude da u istom maniru nastave sa uvećanjem ove vredne kolekcije, na kojoj već sada zavide i mnogi državni muzeji, privatne galerije i kolekcionari.

Na Zlatibor bez (velike) traume

Ako vam je arhitektura važna, poseta Zlatiboru ipak ne mora nužno biti traumatično iskustvo. U hotelu koji je prešao šezdeset godina postojanja i dalje je moguće pronaći promišljen odnos prema prostoru, savremene smeštajne standarde i retku koncentraciju umetničkih dela dostupnih gostima.